Ανδρική Υπογονιμότητα

Επίπτωση - Αίτια - Διάγνωση

Έχει αυξηθεί η υπογονιμότητα τα τελευταία χρόνια ή όχι;

Παρ'όλη τη δημόσια ανησυχία και συζήτηση, κυρίως απο τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η επίπτωση της υπογονιμότητας στο πέρασμα των χρόνων παραμένει ουσιαστικά στα ίδια ποσοστά. Περίπου το 15% των ζευγαριών που αποπειρώνται την πρώτη τους κύηση αποτυγχάνουν. Υπογόνιμο χαρακτηρίζεται ένα ζευγάρι όταν έχει ελεύθερες χωρίς προφυλάξεις επαφές για τουλάχιστον ένα χρόνο (πολλά ζευγάρια αναπτύσσουν τρομερό άγχος μετά την παρέλευση λίγων μηνών απο την προσπάθεια σύλληψης). Η υπογονιμότητα αυξάνει με την ηλικία. Το 33% των ζευγαριών στα προχωρημένα 30 τους έχουν πρόβλημα υπογονιμότητας και αυτό στις αναπτυγμένες χώρες έχει να κάνει με τις επαγγελματικές επιδιώξεις και στόχους που θέτει το ζευγάρι.

Πόσο ευθύνεται ο άνδρας για την υπογονιμότητα του ζευγαριού;

Συνηθιζόταν να πιστεύουμε και όχι πολλά χρόνια πριν, όταν ένα ζευγάρι είχε πρόβλημα τεκνοποίησης υπεύθυνη ήταν η γυναίκα. Σήμερα απο τις στατιστικές γνωρίζουμε, ότι ο άνδρας είναι τουλάχιστον κατά το ήμισυ (50%) συνυπεύθυνος για την υπογονιμότητα του ζευγαριού. Αυτό το ποσοστό ακούγεται απίστευτο, εάν σκεφτεί κανείς, ότι ένας υγιής άνδρας, ελευθερώνει με κάθε του εκσπερμάτιση 120-600 εκατομμύρια σπερματοζωάρια και παράγει κατά τη διάρκεια της ζωής του περίπου 400 δισ. σπερματοζωάρια.

Φαινομενικά λοιπόν ο άνδρας τα καταφέρνει πολύ καλά στον τομέα της αναπαραγωγής, αλλά δυστυχώς αυτό δεν είναι σε όλες τις περιπτώσεις αληθές. Η πιο κοινή αιτία ανδρικής υπογονιμότητας είναι ακριβώς η αδυναμία πολλών ανδρών να παράγουν ικανοποιητικό αριθμό υγιούς σπέρματος.

Ποιες είναι όμως οι αιτίες της ανδρικής στειρότητας;

• • Ορμονικές αιτίες: Διαταραχές στην υπόφυση και τον υποθάλαμο που μπορεί να είναι συγγενείς (εκ γενετής) ή επίκτητες (κακοήθειες, ακτινοβολία κλπ).
• • Ορχικές αιτίες συγγενείς: π.χ. κρυψορχία (ατελής κάθοδος του όρχη στο όσχεο).
• • Ορχικές αιτίες επίκτητες: Φλεγμονές (ορχίτις, επιδιδυμίτις), τραυματικές κακώσεις, συστηματικές παθήσεις, ύπαρξη σπερματικών αντισωμάτων.
• • Κιρσοκήλη: Συναντάται στο 20% των ανδρών και είναι αιτία για το 40% των υπογόνιμων ανδρών. Προκαλείται απο ανεπάρκεια των φλεβών των όρχεων με αποτέλεσμα φλεβική στάση και αύξηση της θερμοκρασίας τοπικά, επηρεάζοντας τη σπερματογένεση. Είναι μια χειρουργικά αναστρέψιμη κατάσταση.
• • Λειτουργικές διαταραχές του σπερματοζωαρίου: π.χ. μειωμένη κινητικότητα.
• • Φάρμακα & Ουσίες: Φάρμακα για έλκος, κορτιζόνη, αναβολικά. Η χρήση νικοτίνης (κάπνισμα) επηρεάζει τον αριθμό και την κινητικότητα. Επίσης, η χρήση μαριχουάνας, κοκαΐνης και αλκοόλ. Ορισμένα αντιβιοτικά, τοξικά φάρμακα και χημικά.
• • Τρόπος ζωής: Ανεπάρκεια βιταμίνης C, υπέρμετρη σωματική άσκηση, κακή διατροφή, υπερβολικό στρες, ζεστά μπάνια, πολύ στενά εσώρουχα (αυξάνουν τη θερμοκρασία του όσχεου).
• • Σεξουαλικές διαταραχές: Πολυήμερη αποχή από το σεξ, στυτική δυσλειτουργία, διαταραχές στην εκσπερμάτιση (πρόωρη, καθυστερημένη, αδύνατη).

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Κατ' αρχάς θα πρέπει να έχει περάσει χρονικό διάστημα τουλάχιστον 1 έτους με τακτικές επαφές και ει δυνατόν στις γόνιμες ημέρες του κύκλου της γυναίκας. Μετά απο αυτό το διάστημα και εφ' όσον δεν υπήρξε σύλληψη, θα πρέπει το ζευγάρι και όχι μόνον ο άνδρας να απευθύνεται στον ανδρολόγο.

Ο ιατρός, μετά από τη λήψη ενός καλού ιστορικού, θα συστήσει ορισμένες εξετάσεις (πλήρη ορμονικό, χρωματοσωμικό και ανοσολογικό έλεγχο) και κυρίως ένα σπερμοδιάγραμμα, που θα αποκαλύψει τυχόν ανωμαλίες του σπέρματος. Ακολούθως μπορεί να προχωρήσει σε απεικονιστικές μεθόδους, βιοψία όρχεων κ.α. εάν χρειασθεί.

Βιοψίες όρχεων

Βιοψίες όρχεως για χρήση στην εξωσωματική γονιμοποίηση

Η ενδοωαριακή έγχυση σπερματοζωαρίων (ICSI), η οποία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1992, ξεπέρασε πολλά από τα εμπόδια που οφείλοντο αποκλειστικά στον ανδρικό παράγοντα, επιτρέποντας σε πολλούς άνδρες με σοβαρές διαταραχές της γονιμότητας, να γίνουν πατέρες. Σήμερα περισσότεροι απο 95% άνδρες μπορούν να τεκνοποιήσουν τα δικά τους γενετικώς παιδιά χωρίς τη βοήθεια δότη.

Ανεξάρτητα εάν πρόκειται να υποβάλλουμε ένα άνδρα σε βιοψίες με τη στάνταρ τεχνική, την διαδερμική TESE ή τη μικροχειρουργική mTESE, ο πρωταρχικός στόχος είναι να διαφυλάξουμε το ανδρογονικό δυναμικό των όρχεων. Σε ασθενείς με μικρούς ή μονήρεις όρχεις είναι θεμελιώδους σημασίας η μέγιστη διαφύλαξη του ορχικού ιστού για την απρόσκοπτη παραγωγή τεστοστερόνης από τα κύτταρα του Leydig. Σε αντίθετη περίπτωση υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να καταστούν υποανδρογονικοί, καταδικασμένοι σε θεραπεία υποκατάστασης με τεστοστερόνη εφ' όρου ζωής.

MicroTESE Αντί για Απλή Βιοψία

Στους άνδρες με μη αποφρακτική αζωοσπερμία, δεν συνιστούμε παρακέντηση με λεπτή βελόνα (FNA) ή απλή βιοψία πριν την microTESE. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η microTESE έχει τα υψηλότερα ποσοστά ανάκτησης σπερματοζωαρίων και προκαλεί τα μικρότερα ποσοστά βλάβης στους όρχεις. Αν η πρώτη microTESE είναι ανεπιτυχής, οι πιθανότητες μιας επόμενης επέμβασης οδηγεί σε ένα ποσοστό επιτυχίας μόνο 7-10%.

Στο 56%-70% των ανδρών που δεν είχαν προηγούμενη βιοψία έχουν βρεθεί σπερματοζωάρια με την microTESE, σε σύγκριση με το 51% (είχαν 1-2 βιοψίες) και το 23% (είχαν 3-4 βιοψίες). Αυτό σχετίζεται με την απώλεια και βλάβη του ορχικού ιστού με την τυχαία βιοψία, σε αντίθεση με την μικροχειρουργική όπου, με τη βοήθεια του μικροσκοπίου (μεγέθυνση 30-40x), αναγνωρίζονται τα σωληνάρια που περιέχουν σπερματοζωάρια και η λήψη είναι υπερεκλεκτική.

Θεραπεία & Πρόληψη

Τι μπορεί να γίνει από πλευράς θεραπείας;

Όσον αφορά την χειρουργική θεραπεία, πρωτεύοντα ρόλο έχει η διόρθωση της κιρσοκήλης, με μικρή νοσηρότητα και πολύ μεγάλα ποσοστά επιτυχίας (μπορεί να γίνει και λαπαροσκοπικά όπου ο ασθενής φεύγει την ίδια μέρα). Επίσης, μικροχειρουργικές αναστομώσεις και λήψη από την επιδιδυμίδα. Στη συντηρητική θεραπεία περιλαμβάνουμε την ενδοκρινολογική και ανοσολογική αγωγή.

Τι πρέπει να προσέχει ένας άνδρας για να αυξήσει τη γονιμότητά του;